Restart για τη Δημοκρατία και το Σοσιαλισμό

 

10. Η απάντησή μας στον Eθνικολαϊκισμό, τον υποδόριο Eκφασισμό και τη Συντηρητική Ευρώπη

 

Βάση της λαϊκίστικης λογικής αποτελεί η διχοτόμηση του κοινωνικού πεδίου ανάμεσα στις προνομιούχες ελίτ και στον μη προνομιούχο λαό. Ο λαϊκισμός λαμβάνει διαφορετικές μορφές και συνήθως διαπερνά οριζόντια το πολιτικό φάσμα, εφόσον γύρω από το κενό σημαίνον «λαός», συναρθρώνονται μια σειρά από αιτήματα με διαφορετικό ή κοινό κομβικό σημείο. Ιδεολογία του λαϊκισμού δεν υφίσταται, αλλά ο λαϊκίστικος λόγος είναι συμβατός με όλες τις πολιτικές ιδεολογίες. Πρόκειται για μια «αβαθή» ιδεολογία η οποία έχει λίγα πράγματα να προτείνει σε επίπεδο οικονομίας και πολιτικής. Παρά τη ρηχότητά της, όμως, τείνει να εξελιχθεί σε ηγεμονεύουσα ιδεολογία στη χώρα μας μέσω ενός κλειστού συστήματος εξουσίας που ως αυτοσκοπό του έχει την παραμονή του σε αυτή.

Με το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και την ήττα του φασισμού, οι ευρωπαϊκές κοινωνίες προσπάθησαν να κάνουν πράξη το «ποτέ ξανά» σχεδιάζοντας πολιτικές οικονομικής ανάπτυξης και μείωσης των ανισοτήτων, σε ένα πλαίσιο σύγκλισης μεταξύ των κρατών, πρώτα σε οικονομικό επίπεδο, και έπειτα νομισματικά και πολιτικά. Τα αποτελέσματα –αναμφίβολα- ήταν θετικά, αφού οι χώρες της ενωμένης Ευρώπη, όχι μόνο δε γνώρισαν τον πόλεμο τα τελευταία εβδομήντα χρόνια, αλλά παράλληλα έζησαν μια πρωτοφανή οικονομική και κοινωνική πρόοδο. Ωστόσο, την τελευταία δεκαετία οι ευρωπαϊκές κοινωνίες βιώνουν έντονη οικονομική και πολιτική αβεβαιότητα.

Το πρώτο ζήτημα αφορά τις κοινωνικές επιπτώσεις της τεχνολογικής εξέλιξης, αφού ο μόνος τρόπος που έχουν οι δυτικές κοινωνίες να σταθούν ανταγωνιστικά στην παγκοσμιοποιημένη αγορά είναι η αξιοποίηση του πλεονεκτήματός τους στις προηγμένες βιομηχανίες, όπου η γνώση είναι το παν. Όμως από τη βιομηχανική επανάσταση, κάθε καινοτομία είχε ως αποτέλεσμα να χάνουν τη δουλειά τους χιλιάδες άνθρωποι. Βέβαια, η εξέλιξη αυτή δημιουργούσε νέες δουλειές και εξασφάλιζε τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Το πρόβλημα είναι εντονότερο στις χώρες τις οποίες χτύπησε η οικονομική κρίση και εφαρμόστηκαν πολιτικές δημοσιονομικής λιτότητας.

Το δεύτερο ζήτημα αφορά τη μαζική εισροή προσφύγων και μεταναστών από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, την οποία οι ακροδεξιές πολιτικές δυνάμεις προσπαθούν να αποδώσουν στις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή στην ελεύθερη διακίνηση των ανθρώπων.Την ίδια ώρα, γινόμαστε θεατές του τρόπου με τον οποίο το φάσμα της τρομοκρατίας διασαλεύει -για χρόνια στέρεες- δημοκρατίες.

Το τρίτο ζήτημα αφορά την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βιώνει κυρίως μία κρίση νομιμοποίησης. Η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αποκομμένη από τους Ευρωπαίους πολίτες, με αποτέλεσμα αυτοί να στρέφονται στις αντιευρωπαϊκές πολιτικές δυνάμεις, δεξιές ή αριστερές, οι οποίες προτείνουν την επιστροφή στο εθνικό κράτος, ως απάντηση στα προβλήματα της παγκοσμιοποίησης.

Υπάρχουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά της εθνικολαϊκιστικής κινητοποίησης που λαμβάνει χώρα στο εσωτερικό των ευρωπαϊκών κοινωνιών :

1. Η ενίσχυση αυτών των κινημάτων ή κομμάτων οφείλεται εν πολλοίς στην κρίση εμπιστοσύνης απέναντι στο πολιτικό σύστημα.

2. Πρόκειται για αρχηγικά «αντί – κόμματα».

3. Η μετριοκρατία που τα περιβάλει έρχεται ως λογικό επακόλουθο του λαϊκίστικου βολονταρισμού τους.

4. Η αντιελιτίστικη ρητορική τους προκρίνει την άμεση δημοκρατία, απορρίπτοντας τη διαμεσολάβηση και αναζητώντας μια αυταρχική εγκαθίδρυση του νόμου.

5. Σημασία για αυτά έχει η εκλογική επικράτηση και μόνο.

6. Ως εχθρός δεν ορίζεται μόνοοι οικονομικές και πολιτικές ελίτ, αλλά και οι ξένοι, μετανάστες ή πρόσφυγες, οι οποίοι αποτελούν κίνδυνο για την αλλοίωσητης «εθνικής ταυτότητας».

7. Η απορριπτική τους στάση έναντι των «άλλων» δεν πραγματοποιείται στην βάση ενός βιολογικού ρατσισμού, αλλά στην βάση ενός πολιτισμικού ρατσισμού, με τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες να θεωρούνται απόλυτες και τέτοιες να παραμένουν. Η φοβία ανάμειξης των πολιτισμών αποτελεί θανατηφόρα νόθευση και συνιστά την έμμονη ιδέα τους.

8. Η απλουστευτική ρητορική τους απευθύνεται στον απλό λαό και λειτουργεί ως πομπός αιτημάτων ταυτότητας και ασφάλειας για την κοινότητα, με την τελευταία να είναι το εθνοτικό έθνος, το έθνος κουλτούρα, που αποτελεί το βασικό κύτταρο της αυθεντικής ζωής του λαού.

9. Το ακροατήριο του ακροδεξιού λαϊκισμού δεν αποτελείται μόνο από κατώτερες κοινωνικές και οικονομικές τάξεις αλλά και από τμήματα της μεσαίας τάξης, τα οποία απειλούνται από την καθοδική κοινωνική κινητικότητα. Αυτοί είναι που επιζητούν την προσήλωση στα κεκτημένα και αισθάνονται απειλή από την άκρατη παγκοσμιοποίηση. Επιζητούν τις κλειστές κοινωνίες, τα κλειστά σύνορα και τον κρατικό παρεμβατισμό.

10. Ο ουσιαστικότερος εχθρός είναι η παγκοσμιοποίηση. Ο αντιελιτισμός και η αντιπαγκοσμιοποίηση συγκροτούν έναν φαύλο κύκλο ο οποίος ενισχύει τη συνομωσιολογική πρόσληψη της σύγχρονης πραγματικότητας. Η πληθώρα των πληροφοριών που διακινείται στο διαδίκτυο εξελίσσεται τις περισσότερες φορές σε παραπληροφόρηση, πίσω από την οποία κρύβονται κίνητρα χειραγώγησης, με την υπεραπλούστευση της πραγματικότητας να είναι κυρίαρχη.

Όλα τα παραπάνω αποτελούν ζητήματα στα οποία οι δημοκρατικές δυνάμεις πρέπει να δώσουν απαντήσεις, χωρίς όμως να διολισθήσουν στην ατζέντα των λαϊκιστών, τακτική που, όπως αποδείχτηκε, δεν αναχαιτίζει τις δυνάμεις του λαϊκισμού, αλλά τις τροφοδοτεί περαιτέρω.

Οι προοδευτικές δυνάμεις, είναι αναγκαίο να επινοήσουν έναν πολιτικό λόγο που από την μία δε θα κολακεύει «τον περιούσιο λαό» τον οποίο όλοι επιβουλεύονται, από την άλλη όμως θα πείθει ότι ενδιαφέρεται για την επίλυση των καθημερινών προβλημάτων των πολιτών, όπως η ανεργία, η φτωχοποίηση και οι διευρυμένες κοινωνικές ανισότητες.

Εξάλλου, η περαιτέρω φτωχοποίηση και περιθωριοποίηση των μαζών αποτελούν ζωογόνες δυνάμεις για την εγκαθίδρυση και τη βιωσιμότητα ιδιότυπων καθεστώτων που ελάχιστη σχέση έχουν με το ευρωπαϊκό κράτος δικαίου. Η διαιώνιση της κρίσης εξασφαλίζει τις αναγκαίες συνθήκες για την πολιτική ανοχή ή και την κοινωνική υποστήριξη της εξουσίας τους.

Αναγκαίο είναι να δοθεί απάντηση στο πρόβλημα της αλλαγής των ευρωπαϊκών κοινωνιών, εξαιτίας της αλληλεξάρτησής τους και της μαζικής μετανάστευσης, προτείνοντας ένα δρόμο που θα βασίζεται στην παραδοχή ότι ο κοινοτισμός του μέλλοντος θα πρέπει να στηρίζεται σε ιδέες και συμπεριφορές, παρά σε ταυτότητες, και στο ότι η ενσωμάτωση μεταναστών συνιστά ηθικό αγαθό και πρακτική αναγκαιότητα, χωρίς βέβαια να παραβλέπεται η ασφάλεια των πολιτών.

Όσον αφορά την κρίση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η μόνη ρεαλιστική απάντηση είναι η εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης, με καταληκτικό στόχο την πολιτική ένωση η οποία περιλαμβάνει την ολοκλήρωση της οικονομικής και νομισματικής ένωσης, ολοκληρωμένες πολιτικές για την οικονομική ανάπτυξη, την απασχόληση και την κοινωνική συνοχή, ολοκληρωμένες πολιτικές για τη μετανάστευση και την προστασία των εξωτερικών συνόρων, εμβάθυνση της αμυντικής ολοκλήρωσης .

Οι πολίτες πρέπει να προετοιμασθούν, μέσω της εκπαίδευσης, ώστε να σταθούν κριτικά στο νέο κόσμο που απλώνεται μπροστά τους. Η εμπλοκή του διαδικτύου σε όλες της πτυχές της καθημερινής ζωής θέτει ζητήματα διαχείρισης του τεράστιου όγκου πληροφοριών που διακινούνται. Απαραίτητος είναι και ο εκσυγχρονισμός του περιεχόμενου της εκπαίδευσης, ώστε να λάβει οικουμενικό και κοσμοπολίτικο χαρακτήρα, και να συμβάλει έτσι στην επίτευξη της κατανόησης και της αλληλεγγύης μεταξύ των μελών μιας σύγχρονης και πολυπολιτισμικής κοινωνίας.

Στην πατρίδα μας, η πολυπόθητη οικονομική ανάπτυξη, η διεύρυνση της παραγωγικής βάσης και μια πλουραλιστική και ανοιχτή κοινωνία, με δημιουργία θέσεων εργασίας και με ισότητα ευκαιριών, αποτελούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις αντιστροφής της πρώτης ύλης ευδοκίμησης του εθνικολαϊκιστικού λόγου.

 

Ερωτήματα για την ηλεκτρονική διαβούλευση:

1. Κατά πόσο είναι υπαρκτός ο κίνδυνος διολίσθησης της Ελλάδας σε μια κατάσταση «αποτυχημένου κράτους»;

2. Αποτελεί ο λαϊκισμός ηγεμονεύουσα πολιτική δύναμη που εμφανίζεται οριζόντια σε όλα τα πολιτικά κόμματα ;

3. Η εθνική υπερηφάνια όταν βασίζεται στο ψεύδος , κατά πόσο είναι εθνική και κατά πόσο είναι περηφάνια ;

4. Η Παιδεία μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα στην ευδοκίμηση του εθνικολαϊκισμού και με ποιους τρόπους ;

5. Η διάχυση της ψευδούς πληροφόρησης πόσο έχει συμβάλλει στο κλίμα ισοπέδωσης των πάντων που ζούμε στην Ελλάδα τα τελευταία 7 χρόνια ;

Pin It